Cukier krzepi? Raczej bankrutuje. Dramat plantatorów buraka.

Herbata bez cukru: Przepis na rewolucję

Przyczyny pierwszej wojny światowej nadal nie zostały jednoznacznie wyjaśnione przez historyków, ale że skoro za wszystkim stał imperializm, a ten imperializm wyrósł z cukru – no, nie przesadzajmy. Oczywiście kpię. Trochę powagi.

Natomiast z wielką rewolucją październikową sprawa wygląda już trochę inaczej. Nie jest wcale wykluczone, że gdyby nie cukier – a dokładnie dysproporcje cukrowe i rażące pod tym względem nierówności – car Mikołaj II dożyłby spokojnie starości w Jałcie, a Lenin zostałby w Zurychu degustatorem fondue.

Lenin nie pił wódki ani innych mocnych trunków. I to nie z powodu zdrowia, tylko ideologii. Uważał alkohol za narzędzie degeneracji klasy robotniczej. Był też zagorzałym przeciwnikiem nikotyny. Za to znany był z zamiłowania do miodu, konfitur i herbaty z cukrem.

W Szwajcarii zajadał się czekoladkami – to był jego jedyny „luksus”. Podczas długich sesji ideologicznego młócenia popijał herbatę z cytryną i miodem.

Ten abstynent klasy premium był w gruncie rzeczy cukrocholikiem, co – według niektórych – przyczyniło się do jego przedwczesnej śmierci. Przyczynę licznych leninowskich udarów mózgu medycyna upatruje w przedawkowaniu sacharozy.

Z drugiej strony mieliśmy Mikołaja – który ze słodyczy korzystał umiarkowanie. Ale nie zapominajmy (o czym car zapomniał), że Rosjanie herbatę piją hektolitrami – i herbatę trzeba czymś posłodzić.

Rok 1917 to reglamentacja cukru w Rosji. Dostawy nie dochodzą, kolej nie działa, cukrownie nie produkują. Lud nie miał cukru. Car – miał dość… lukru. Oderwany od realiów, lekceważył kryzys słodyczowy narodu. Nic dziwnego, że doszło do eksplozji.

Sprawca? Taki, którego dotąd nikt nie widział. Hiper- i hipoglikemia. Nadmiar i niedobór sacharozy. Oba są mocarzami ludzkich instynktów, motywacji i determinacji.

Od pola bitwy do rakiety V-2: Strategiczne znaczenie cukru w III Rzeszy

Potem było międzywojnie (o którym jeszcze nie wiedziano, że było międzywojniem) i wielki kryzys, na plecach którego wyrósł wielki reformator Adolf H., który miał do cukru stosunek… ideologiczny.

W latach 30. XX w., w ramach programu Autarkii (samowystarczalności gospodarczej), burak cukrowy był promowany jako własny, niemiecki surowiec – przeciwwaga dla kolonialnego zażydzonego cukru trzcinowego (z Azji, Afryki i Karaibów).

Rolników zachęcano (i zmuszano) do sadzenia buraków cukrowych. W materiałach propagandowych przedstawiano buraka jako produkt niemieckiej ziemi, w duchu „Blut und Boden” („Krew i ziemia”).

W prasie i radiu wychwalano cukrownictwo jako przykład niemieckiej innowacyjności i siły wewnętrznej gospodarki. Uczniowie uczyli się o „zwycięstwie buraka nad trzciną”. Plakaty i broszury pokazywały buraka jako bohaterskiego konkurenta kolonialnego cukru. Burak występował jako: „Rübe der Nation” oraz „Vaterländische Pflanze”.

Cukier nabierał strategicznego znaczenia już od pierwszych dni wojny. Stawał się towarem reglamentowanym. Pojawiały się nawet głosy, że jeden burak cukrowy wart jest tyle, co żołnierz na froncie. Ale wojny Niemcy nie przegrali przez brak buraków, tylko przez brak żołnierzy.

I teraz sięgnijmy po mniej znaną historię: cukier to była druga (może trzecia) wunderwaffe, zaraz po odrzutowcu Me 262! Karmił Wehrmacht kaloriami, kiedy na schabowego nie starczało. Odcukrowy etanol palił rakiety V-2, które spopielały Londyn. A jak Rumuni zakręcili kurek z ropą, to i do czołgów Niemcy lali przefermentowaną cukrową melasę. Niemiecki cud techniki, choć trochę lepki.

Jak cukier wykoleił PRL

Cukier, to biała śmierć PRL-u. Rok 1976, premier Jaroszewicz z miną pokerzysty ogłasza: „Cukier – plus sto procent!”. Ludzie dostają cukrzycy, ale nie od słodyczy. W Ursusie ruszają na tory, jak na barykady. Rozkręcają szyny. Lokomotywa w rowie – szach-mat!

ZOMO wkracza do akcji, pały w ruch, gaz w oczy. Władza grzmi o „warchołach”, a tymczasem rodzi się KOR, jak grzyb po deszczu. Potem kartki na cukier, a PRL – kaput. Słodko-gorzka historia.

Po transformacji ustrojowej wolny rynek przejął polskie cukrownie – wybudowane za kredyty zaciągnięte na Zachodzie za czasów Gierka – przekazując je zachodnim kapitalistom, którzy w dużej mierze je zamknęli.

Pięć łyżeczek do trumny

Rok 2025. Realnie człowiek może spożywać dziennie około 25 gramów tzw. „wolnych cukrów” bez szkody dla zdrowia. To sugeruje, że globalna produkcja cukru powinna wynosić około 70 milionów ton rocznie. Tymczasem w sezonie 2023/2024 osiągnęła 177 milionów ton.

Wolny rynek „wyrównuje” nadwyżkę w jedyny znany sobie sposób: zwiększając spożycie. Przeciętny Polak spożywa 45,7 kg cukru rocznie, czyli około 125 gramów dziennie – pięciokrotnie więcej niż zalecenia WHO.

Cukier jest wszędzie – nawet tam, gdzie być go nie powinno: w chlebie, batonikach „fitness”, pasztecie.

Wata cukrowa w mózgu

Dlaczego tak się dzieje? Bo cukier to substancja uzależniająca, a w przeciwieństwie do opiatów – legalna. Działa na te same ośrodki dopaminowe co kokaina. Im więcej jesz – tym bardziej chcesz.

Cukier obniża zdolność do myślenia. Człowiek po trzech drożdżówkach jest mniej odporny na reklamę, propagandę i głupotę. Cukier to najtańsza forma kontroli populacji: dostępny, uzależniający, społecznie akceptowalny.

Człowiek zasłodzony to człowiek mniej buntowniczy, mniej skoncentrowany, bardziej podatny na natychmiastową gratyfikację niż planowanie przyszłości. Cukier to narzędzie duszenia oporu. W lukrze!

Diabeł ma cukiernię – a Ty jesteś w niej stałym klientem. Kto jest diabłem? Zapewne ten, kto do tych absurdalnie niskich cen cukru dopłaca.

Yhm!? Richard Sugar!? Sugar Ray Leonard!? A może Mark Zuckerberg? Po tym ostatnim to wszystkiego można się spodziewać.

Robert Jaruga