Gdzie ten blask?

Polski kapitalista, jeśli chciał uczestniczyć, mógł wykupić miejsce przy stoliku za 1845 zł. A jeśli zmęczyłby go ciężar nagrody i odpowiedzialności za wzrost gospodarczy – dodatkowo łóżko za 450. Nie zrozumcie źle – Wawer to piękna okolica. Tylko że trudno tam poczuć puls metropolii. Może warto było wynająć choćby pustostany Świątyni Opatrzności Bożej z pozłacanym dachem. Przy całym szacunku, gala Liderów w Wawrze brzmi trochę jak igrzyska olimpijskie rozegrane na boisku szkolnym.

---

Płać i bądź!

Socjologicznie rzecz ujmując, gala BCC jest zjawiskiem ciekawszym niż sama lista laureatów. To nie jest bal arystokracji ani tajne posiedzenie komitetu centralnego kapitału. To raczej targi aspiracji. Formalna otwartość. Płacisz – masz. Dużo? Oczywiście. Ale – co należy uczciwie przyznać – nikt nie wymagał zaświadczenia o niezaleganiu z ZUS-u, ani referencji od banku. Kapitalizm w wersji bankietowej – nie dyskryminuje.

Pytanie tylko: po co płacić 1845 zł za kolację, którą dałoby się zjeść dziesięć razy za 200? Zwłaszcza że mówimy o środowisku wybitnie biegłym w rachunkach. Ludzi, którzy potrafią wycenić amortyzację wózka widłowego na trzy sposoby, ale nagle przestają liczyć, gdy w cenie jest słowo „gala”. No cóż – oni nie kupują jedzenia. Oni kupują pozycję przy stoliku.

Dwie twarze gali

Tu zaczyna się właściwa socjologia. Uczestnicy imprez BCC od zawsze dzielą się na dwie zasadnicze grupy:

Jedna: stali bywalcy i wyjadacze. To ci utytułowani, z Platynową Statuetką i numerem telefonu do ministra zapisanym pod imieniem. Oni nie płacą. Oni są zapraszani. To ekscelencje, które nie przychodzą „by być”, tylko „by potwierdzić” – i aby inni przyszli. Prawdziwe gwiazdy biznesu siadają przy stolikach bliżej sceny. Ich nazwiska są wymawiane poprawnie.

Ta druga grupa to ci, którzy dorobili się na oknach, gwoździach, hurtowniach, logistyce, czasem na czymś mniej romantycznym w przeszłości, a dziś już legalnym i wysterylizowanym. Z G-Klasą, która w powiatowym miasteczku robi jeszcze wrażenie. W Wawrze robi co najwyżej hałas przy parkowaniu. Oni płacą nie za łososia z emulsją cytrusową i kawior w ilościach śladowych, tylko za możliwość znalezienia się w tym samym powietrzu co „prawdziwa śmietanka”. Gala BCC działa jak sala balowa w dawnym Paryżu. Można wejść, jeśli ma się odpowiedni strój. Ale to nie znaczy, że ktoś z tobą zatańczy.

Okrągłe stoły i kanty

Już samo rozstawienie stolików w głównej przestrzeni ceremonii w DoubleTree by Hilton wyglądało jak plan zagospodarowania przestrzennego polskiego kapitalizmu. Niby demokracja. Okrągłe stoły, po 12 osób przy każdym. Żadnych kantów, ostrych narożników. 900 uczestników. Wszyscy teoretycznie w tej samej odległości od środka. Jak w podręczniku do zarządzania zespołem.

W praktyce geometria działa inaczej. Najbliżej sceny siedzą ci z Bentleyem Flying Spur w garażu, nie w leasingu. Im dalej od sceny, tym więcej aspiracji, mniej statuetek i więcej wizytówek rozdawanych z nadzieją. Okrągłe stoliki sprzyjają rozmowie, ale też izolacji. Każdy krąg tworzy własny mikrokosmos. W jednym omawia się ekspansję na Czechy, w drugim – leasing nowego SUV-a, w trzecim – jak przebić się do „tych bliżej sceny”. Hołota – w sensie czysto strukturalnym, bez obrażania kogokolwiek – bawi się między sobą: zdjęcia z hal produkcyjnych i anegdoty o urzędach skarbowych.

Śmietanka znika w windzie

Elita tymczasem znika. W kuluarach. W hotelowym foyer, gdzie nie obowiązuje już bilet, tylko zaproszenie imienne i znajomość nazwiska. Tam rozmowy są krótsze, bardziej konkretne. Teoretycznie gala nobilituje i integruje – tak jest to sprzedawane – jako wspólnota przedsiębiorców. W praktyce potwierdza to, co wszyscy i tak wiedzą: w kapitalizmie nawet okrągły stół potrafi być hierarchiczny.

Pobyt na imprezie BCC daje poczucie bycia „bliżej centrum”. Można wrócić do Sanoka czy Inowrocławia z przekonaniem, że było się w epicentrum polskiego kapitalizmu. Zdjęcie przy ściance z kimś publicznie znanym (w tym roku Grażyna Torbicka i – niedorównujący jej popularnością – premier Finlandii Alexander Stubb, a także profesor Andrzej Zoll szczerzący ceramikę do smartfonów), wizytówka w kieszeni, może krótkie „musimy się zdzwonić”.

Tyle że sieci kontaktów są już dawno zawiązane. Gala ich nie tworzy. Czyli: przyjechałeś, zobaczyłeś, sfotografowałeś się i wróciłeś do siebie. A elita i tak ma cię w dupie.

---

Drzwi otwarte, miejsca zajęte

Jeżeli gala BCC jest jakąś socjologiczną fotografią stosunków klasowych, mentalności i samoświadomości Polski ćwierćwiecza XXI wieku, to trzeba przyznać: weszliśmy w fazę kapitalizmu dojrzałego. Karty już rozdano w latach 90. i na początku stulecia. Role ustalone. Scenariusz napisany. Beneficjenci transformacji ustrojowej i modelowej prywatyzacji majątku socjalistycznego przeszli już na zasłużone emerytury. W pierwszym rzędzie siedzi dziś drugie pokolenie. Dzieci tych, którzy „zaczynali od zera”, przy czym to zero było często dawnym magazynem państwowej hurtowni.

Kapitalizm bez smaru pod paznokciem

To już nie są – jak mawiają w USA – „nowe pieniądze”. To są pieniądze odziedziczone. Uspokojone. Ucywilizowane. Ich standardem nie jest już mercedes z przemytniczą historią i dywanikiem z bazaru. Nie muszą niczego udowadniać. Biznes robią na pieniądzach, których nawet nie widzą: na obligacjach zamkniętych funduszy inwestycyjnych. Na abstrakcyjnych aktywach, które są pakietem jeszcze innych aktywów – złożonych z obligacji i akcji egzotycznych fabryk w Kuala Lumpur, których nikt z nich nie potrafiłby wskazać na mapie bez pomocy asystentki.

Kapitalizm w gumowcach

Ale obok nich siedzi druga grupa. Ci, którzy – podobnie jak ich rodzice – coś jednak produkują. Suszą kawę. Tłoczą olej. Kręcą lody – dosłownie i w przenośni. Objeżdżają pickupem setki hektarów szklarni, z których zimą mamy pomidory udające południe Europy. Oni nadal znają zapach magazynu i koszt kilowatogodziny.

No cóż – z arystokracją, tą prawdziwą, nawet nie było nam dane się zetknąć. Windy prowadzące na wyższe piętra są szybkie i dyskretne. Został więc nam drugi garnitur.

Podwykonawcy nowoczesności

Obraz tych jest mniej romantyczny. Polski biznes w znacznej części to podwykonawca Zachodu. Montownia. Centrum usług wspólnych. Excel w języku angielskim i faktura w złotówkach. Produkujemy komponenty, pakujemy, kompletujemy, skręcamy. Ktoś gdzie indziej projektuje, patentuje, inkasuje premię za innowację. My dostajemy marżę za staranność.

Polski przedsiębiorca jest figurą wewnętrznie sprzeczną. Jednocześnie narzeka na państwo – na regulacje, kontrole, podatki, ZUS – ale żyje z zamówień publicznych. Jednocześnie mówi o wolnym rynku, ale liczy na tarcze, subwencje, dopłaty, programy wsparcia, ulgi inwestycyjne. Największym partnerem biznesu w Polsce nie jest klient, lecz budżet.

Oczywiście są wyjątki. Zawsze są wyjątki. Ale większość „liderów” nie buduje przełomowych technologii. Sprzedaje to, co już dawno zostało wymyślone gdzie indziej, tylko taniej, szybciej albo z lepszą logistyką. Zyski buduje się nie na odkryciach, ale na optymalizacji: podatkowej, strukturalnej, holdingowej. Kreatywność polskiego kapitalizmu objawia się w konstrukcji spółek-córek, wehikułów inwestycyjnych i funduszy zamkniętych, które są tak przejrzyste, jak menu degustacyjne bez cen.

To nie jest już dziki kapitalizm lat 90., kiedy Atlas mieszał klej do glazury w betoniarce, a Kamis zaczynał od handlu przyprawami w budce na Placu Konstytucji. Wtedy sukces pachniał pierwszą partią towaru przywiezioną busem z Niemiec. Dziś mamy kapitalizm uporządkowany – z radą nadzorczą, kancelarią i doradcą podatkowym.

Elektromobilność, frytki i drzwi

Z dziennikarskiej litości nie będziemy znęcać się nad wszystkimi kategoriami nagród BCC: Złota Statuetka, Diament do Złotej Statuetki, Platynowa Statuetka, Diament do Platynowej Statuetki itd. Dziś tylko laureaci Złotej Statuetki Lidera Polskiego Biznesu (33. edycji):

1. 1ARINEA – publiczne stacje ładowania elektryków. Dzięki nim dbacie o planetę. Tak naprawdę przerzucają problem z rury wydechowej do elektrowni węglowej.
2. 2Centrum Medyczne ZDROWIE PLUS. Zdrowie zawsze było dobrym biznesem. A w zasadzie choroba.
3. 3Farm Frites Poland. Międzynarodowy gracz w produkcji frytek i przetworów ziemniaczanych. Królestwo ziemniaka w oleju.
4. 4HART-TECH. Obróbka cieplna i cieplno-chemiczna stali. Chcielibyśmy się ponabijać, ale zupełnie się na tym nie znamy.
5. 5INTOP. Mosty, wiadukty, konstrukcje. Głównie dla PKP. Opinie z Google Maps – poczytajcie sobie sami. My się boimy.
6. 6Jabil Poland. Wysokiej klasy montownia elektroniki – mózg w Dolinie Krzemowej, palce w Kwidzynie.
7. 7OTTO Work Force Central Europe. Agencja pracy tymczasowej. Nie życzymy teraz kontroli ZUS-u albo innego PIP-u.
8. 8Port Lotniczy Poznań-Ławica. Regionalne lotnisko. Przykład samorządowego kapitalizmu: publiczne pieniądze, prywatne ambicje i bilans, który musi się zgadzać przed wyborami.
9. 9PORTA KMI POLAND. Jeden z liderów produkcji drzwi. Firma, która sprzedaje wejścia i wyjścia.
10. 10RODAMED – sprzęt i rozwiązania medyczne. Najbardziej stabilny segment gospodarki. Choroby nie znają cykli koniunkturalnych, a pacjent rzadko odkłada konsumpcję na lepsze czasy.